كوبيدن نقش به وسیلهی ضربات چکش یا انواع قلم بر فلزات چکشخوار برای تزیین سطوح تخت و منحنی را قلم زنی گویند . این هنر در کشور ما با توجه به نوع کاربرد، شکل و اندازهی محصول نهایی به روشهایی چون (عکسی، زمینهپر، نیم برجسته (منبت) و جُندهکاری اجرا میشود .
هدف و کاربرد:
قلمزنی برای ایجاد طرح و نقشهای متنوع بر سطوح سادهی اشیای فلزی به کار گرفته می شود. تقوش استفاده شده در قلم زنی، انواع اسلیمی، ختایی، گل و مرغ شکل های هندسی، خوشنویسی، نقوش انسانی و جانوری است.
فناوری
روش تولید:
ابزار و وسایل
ابزار و وسایل آمادهسازی: ظرف قیر، منبع حرارتی ذوب قیر، هسوم، انبر، ماسک، کفش مخصوص و دستکش
ابزار و وسایل قلمزنی: چکش مخصوص، انواع قلمهای ساخت و ساز (آجدار ، برش و پرداز ) ، پرگار فلزی، کیسهی گرده، تسمهی چرمی ، میز کار یا کندهی بزرگ چوبی و مشعل
ابزار و وسایل پرداخت: دستگاه پولیش (فرجهای نمدی) سنباده و سوهان
مواد و مصالح:
اشیای فلزی چکشخوار (از جنس مس، برنج، طلا، نقره و …)، قیر، گچ، اسيد، دوده، روغن، چسب کاغذی، مقوا، نفت و کاغذ پوستی از جمله مواد و
مصالحی هستند که در این هنر به کار میروند.
از میان شیوههای مختلف، قلمزنی به شرح مراحل اجرای قلم زنی به شیوهی زمینهپُر میپردازیم .
قلمزنی زمینه پر:
در این شیوه نقش و زمینه هر دو با انواع قلم به صورت هم سطح ساخت و ساز میشوند.
مراحل اجرای کار به ترتیب زیر است:
– قبر را مذاب کرده و به تدریج و به اندازهی حدود یک سوم آن، پودر گچ اضافه کرده و هم میزنند.
– شی انتخاب شده را قیر ریزی میکنند .
– پس از سرد شدن شی، طرح انتخابی را بر زمینهی مورد نظر انتقال میدهند .
– با استفاده از قلم نیمبر و چکش خطوط طرح را بر سطح شی ثابت میکنند.
– با انواع قلم ، تقشها و زمینه را ایجاد و ساخت و ساز میکنند.
– پس از پایانکار ، با حرارت دادن، قیر را از بدنهی شيء جدا میکنند.
– با استفاده از نفت، ذرات باقی ماندهی قبر را میزدایند.
– چربیها، لكهها و زنگارهای باقی مانده از مراحل مختلف کار را با مواد شوینده و اسيد پاک میکنند.
– در صورت تمایل شیء را روغن جلا زده سپس دوده اندود کرده و با دستگاه پولیش پرداخت میکنند.