قبل از انتخاب و پیاده کردن طرح در کارگاه قلمزنی صنایع دستی مراحلی را باید انجام داد که با هم بررسی می کنیم.
میتوانید برای آشنایی بیشتر در مورد کارگاه قلمزنی از مقاله مربوط به آن را مطالعه کنید.
آماده سازی قیر در کارگاه قلمزنی صنایع دستی
برای آماده سازی قیر قلمزنی مراحل زیر را انجام دهید :
- تهوبه را روشن کنید
- قبر سفت را وزن کنید.
- قير وزن شده را داخل ظرف بریزید .
- اجاق گاز را روشن کنید.
- ظرف قبر را روی آن بگذارید .
- شعله گاز را کم کنید .
- طی چند مرحله، معادل وزن قیر، گچ ساختمانی به قبر ذوب شده اضافه کنید.
- با استفاده از هسوم، قیر و گچ را هم بزنید.
آزمایش آمادگی قیر:
مقداری قیر را با هسوم از داخل ظرف ذوب قیر بردارید و داخل ظرف آب بریزید و پس از سرد شدن، تکه قیر را روی زمین بگذارید و با چکش بر آن ضربه بزنید اگر قیر براحتی شکست کاملا آماده می باشد. ولی اگر به تکه های ریز خرد شد، گچ آن زیاد است و باید مقداری قیر به آن اضافه کرد و در صورتی که قیر شکسته شد و کش آمد گچ آن کم است و باید مقداری گچ به آن افزود.
روشهای قیرریزی:
روش قیر ریزی براساس شكل قطعه متفاوت است و به دو شیوه زیر صورت می گیرد.
- 1- قیرریزی ورقههای فلزی تخت
- ۲- قیرریزی ظروف گلدانی شکل
1- قیرریزی ورقه های فلزی تخت:
مریعی را به ابعاد ۲۵×۲۵ روی ورقه مسی با گونیای فلزی و خودکار رسم كنید .
اگر ورقه مسی بزرگ است ابتدا با استفاده از قیچی اهرمی دورادور شکل را برش زده سپس با قیچی دستی مربع را در اندازه دقيق ۲۵×۲۵ ببرید و لبه های آن را سوهان بزنید و ۴ گوش تیز فلز برش خورده را به ارتفاع ۱ به سمت بالا خم کنید تا هنگام قیر ریزی این گوشه ها در قیر فرو رفته، و ورقه به آسانی از قير جدا نشود. سپس دیوارهای مقوایی به ارتفاع ۳ تا ۵ سانتیمتر را با چسب کاغذی به دورادور محبط فلز. بچسبانید و قبر آماده را با هسوم بر سطح فلز بریزید. دقت داشته باشید که گوشه ها و دورادو ورقه فلزی به طور کامل یا قبر ہوشیده شود. طی چند بار قیرریزی با هسوم، سطح قير را تا لبه دیواره مقوایی بالا بیاورید. آن گاه، آن را داخل آب سرد بگذارید. پس از سرد شدن مقوا را از قبر جدا کنید (شکل ۱-۳)
2- قیرریزی ظروف گلدانی شکل:
قیر آماده را به وسیله حصوم داخل ظرف بریزید تا کاملا پر شود. سپس آن را داخل آب سرد قرار دهید.
انتخاب طرح در کارگاه قلمزنی صنایع دستی
طراحی پایه و اساس خلق یک اثر موفق هنری است. برای این که قطعهای فلز نیز به اثری با ارزش و زیبا تبدیل شود باید طرحی مناسب، به روی آن قلمزنی کرد. یک قلمزن هنرمند با مطالعه و بررسی پیشینه نقوش مختلف، و خلاقیتهای فردی خود میتواند طرح مناسبی را ارائه نماید.
برای انتخاب طرح باید دو اصل مهم را مورد توجه قرار داد. ابتدا متناسب بودن آن با اندازه زمینه و سپس قابل اجرا بودن طرح.
شیوههای پیاده کردن طرح در کارگاه قلمزنی صنایع دستی
پیاده کردن طرح بر سطح فلز به دو روش غیر مستقیم و مستقیم صورت می گیرد. روش غیر مستقیم شامل:
الف – چسباندن طرح:
در این روش، طرح کاغذی را بر سطح زمينه قرار میدهیم به گونهای که مرکز کاغذ و بوم بر هم منطبق شود.
برای انطباق طرحهای متقارن مرکز کاغذ و مركز بوم ، سوزن و با قلم سنبه را بر مرکز کاغذ و فلز فرو کرده و ثابت نگه میداریم . سپس طرح کاغذی را با چسب مایع، بر سطح بوم میچسبانیم
(شکل ۲-۳)
ب- استفاده از کاغذ کپی:
در این روش با استفاده از کاغذ کپی، طرح را بر سطح زمینه منتقل میکنیم. بدین صورت که ابتدا کاغذ کپی را بر سطح زمینه قرار داده و اطراف آن را چسب نواری میزنیم . سپس طرح را بر روی کاغذ کپی قرار میدهیم و به گونهای که مرکز آن بر مرکز زمینه منطبق شود و دور آن را چسب زده تا ثابت شود. آن گاه روی خطوط طرح را با مداد یا خودکار میکشیم تا طرح به طور کامل بر سطح زمینه منتقل شود (شکل ۳-۳ – الف). پس از انتقال برای این که مطمئن شویم طرح به طور کامل و دقیق روی بوم منتقل شده و گوشههای طرح و کاغذ کپی را از هر سمت به آرامی به گونهای که طرح جابه جا نشود، از روی فلز بر میداریم. اگر طرح به طور کامل منتقل شده بود، آن گاه طرح و کاغذ کپی را از سطح بوم جدا میکنیم .
ج- گرده کردن:
در این روش با استفاده از گرده زغال طرح را بر سطح فلز منتقل میکنیم. بدین گونه که ابتدا طرح را بر كاغذ پوستی منتقل کرده سپس به وسیله قلم سنبه و یا سوزن بر
روی خطوط طرح سوراخهای ریز و ممتد به شکلی که دوده از آن عبور کند با وجود وریم . این کاغذ را چرمه و این عمل را سنبه کاری که میگویند. سپس سطح بوم را با روغن چرب کرده و کاغذ پوستی سنبه کاری شده را روی آن میگذاریم و كیسة گرده را بر سطح پوستی میمالیم. بدین ترتیب دوده از سوراخها عبور کرده و طرح بر سطح فلز منتقل میشود. سرعت انتقال طرح در این روش زیاد است (شکل ۳-۳- ب.)
د مستقیم:
این روش نیاز به مهارتی دارد که معمولا استادان هنرمند طرح خود را بر زمینه کار بطور مستقیم منتقل مینماید. این روش، به دو شکل زیر قابل اجراست :
- ایجاد نقش و طراحی با مداد بر روی فلز
- ایجاد طرح به وسیله قلم نیم بر و یا قلم سنبه بر سطح فلز







